Nhiều khu ở Phan Rang và vùng Ninh Thuận cũ có nền cát hoặc lớp đất yếu cục bộ, nên móng phải khảo sát kỹ trước khi thi công.
Không chọn móng chỉ theo thói quen
- Không lấy móng nhà bên cạnh làm chuẩn tuyệt đối vì lớp đất có thể thay đổi theo từng lô.
- Cần xem số tầng, tải trọng, chiều rộng nhà và hiện trạng công trình xung quanh.
- Khu đất từng san lấp, gần mương hoặc nền không đều nên kiểm tra kỹ hơn.
- Bản vẽ móng phải đi cùng giải pháp thoát nước, tránh xói cát quanh chân móng.
Dấu hiệu cần kiểm tra kỹ
Điểm khác của Phan Rang là nắng khô, gió nhiều và một số khu có nền cát. Làm móng đúng từ đầu giúp hạn chế nứt, lún và phát sinh trong quá trình sử dụng.
Nền cát tính bằng số
Móng nhà trên nền cát Phan Rang: độ chặt, sức chịu tải và độ lún cho phép
Nền cát không mặc định là yếu; cát rời mới đáng lo. Theo bảng tham khảo trong TCVN 9362:2012, cát mịn ít ẩm, chặt có áp lực tính toán quy ước 400 kPa, còn cát bụi no nước, chặt vừa chỉ 100 kPa, chênh bốn lần. Phải khảo sát độ chặt và mực nước ngầm trước khi chọn móng.
Đọc độ chặt của cát trong hồ sơ khảo sát
| Trạng thái cát | Số búa SPT, N | Hệ số rỗng e (cát mịn) | Xuyên tĩnh (cát mịn) |
|---|---|---|---|
| Rời, xốp | dưới 10 | trên 0,75 | dưới 4 MPa |
| Chặt vừa | 10 – 30 | 0,60 – 0,75 | 4 – 12 MPa |
| Chặt | 30 – 50 | dưới 0,60 | trên 12 MPa |
| Rất chặt | trên 50 | — | — |
Nguồn: cột SPT theo TCVN 9351:2012, Phụ lục E, Bảng E.1 (tham khảo, theo Terzaghi – Peck); cột hệ số rỗng và xuyên tĩnh theo TCVN 9362:2012, mục 3.7, Bảng 5. Ba cách đo khác nhau, đặt cạnh nhau để đọc hồ sơ, không quy đổi một – một. Với cát bụi no nước, TCVN 9362:2012 không cho dùng xuyên động để xác định độ chặt (Bảng 5, chú thích 1).
Sức chịu tải quy ước và độ lún cho phép
| Chỉ số | Giá trị | Căn cứ |
|---|---|---|
| Cát mịn ít ẩm: chặt / chặt vừa | 400 / 300 kPa (khoảng 40 / 30 tấn/m²) | TCVN 9362:2012, Phụ lục D, Bảng D.1 |
| Cát mịn ẩm và no nước: chặt / chặt vừa | 300 / 200 kPa | TCVN 9362:2012, Bảng D.1 |
| Cát bụi no nước: chặt / chặt vừa | 150 / 100 kPa | TCVN 9362:2012, Bảng D.1 |
| Cát rời | Bảng không cho trị số quy ước; phải khảo sát và xử lý nền | TCVN 9362:2012, Bảng D.1 |
| Nhà khung bê tông cốt thép có tường chèn: lún lớn nhất | 8 cm | TCVN 9362:2012, Bảng 16 (mục 4.6.28) |
| Nhà khung bê tông cốt thép có tường chèn: lún lệch tương đối | 0,001, tức hai cột cách nhau 4 m chỉ được lún chênh khoảng 4 mm | TCVN 9362:2012, Bảng 16 |
| Nhà tường gạch chịu lực, không cốt thép: lún trung bình | 10 cm | TCVN 9362:2012, Bảng 16 |
| Cát rời san lấp: đầm bằng máy chấn động, lu rung | Hiệu quả tới sâu khoảng 1,5 m; cát no nước đầm rung có nước tới khoảng 6 m | TCVN 9362:2012, mục 11.8 |
Phụ lục D là bảng tham khảo; tiêu chuẩn chỉ cho dùng nó để chốt kích thước móng trong một số trường hợp (mục 4.6.18). Với nhà phố, tụi em vẫn để kỹ sư kết cấu tính theo số liệu khảo sát của chính lô đất. 100 kPa tương đương khoảng 10 tấn trên mỗi mét vuông đáy móng. Nếu phải làm cọc, thiết kế theo TCVN 10304:2025 (đã thay TCVN 10304:2014). Hiệu lực các tiêu chuẩn tra trên cổng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam ngày 24/09/2026.
Điểm trừ cần biết trước
- Khoan khảo sát tốn thêm tiền và vài ngày chờ kết quả. Đổi lại, không có số liệu thì chỉ còn cách đoán: đoán thấp là nứt, đoán cao là ép cọc thừa.
- Cát ẩm, no nước chịu tải kém hơn cát ít ẩm: cát mịn chặt vừa giảm từ 300 xuống 200 kPa. Hố móng đào dưới mực nước dễ sạt, dễ chảy cát, cần hút nước và chống vách.
- Lô san lấp bằng cát dày hơn chiều sâu đầm được thì phải làm lớp đệm hoặc dùng móng sâu, kể cả cọc, xuyên qua lớp đắp (TCVN 9362:2012 mục 11.7).
- Đào móng, hạ nước ngầm hay đóng cọc sát nhà bên cạnh có thể làm nhà lân cận lún, nứt. Cần chụp ảnh, ghi hiện trạng nhà lân cận trước khi khởi công.
Đọc thêm: nhà 2 tầng nên làm móng đơn hay móng băng · nhà 3 tầng trên nền cát: khi nào cần ép cọc. Số liệu tra ngày 24/09/2026.
Khi nào nên gọi SH Design?
Nếu anh/chị chuẩn bị xây trên nền cát, nên gửi ảnh đất và vị trí để SH Design xem sơ bộ trước khi khảo sát.
Xem thêm: xây nhà trọn gói Phan Rang, công cụ ước tính chi phí, thủ tục xây nhà.
Câu hỏi thường gặp
Có cần ép cọc cho mọi nhà nền cát không?
Không. Phải xét tải trọng, địa chất và hiện trạng lân cận rồi mới quyết định.
Nhà 1 trệt 1 lầu có cần khảo sát không?
Nên khảo sát thực tế, nhất là khu san lấp hoặc gần công trình cũ.
Nền cát ở Phan Rang có yếu không?
Không phải lúc nào cũng yếu. Theo bảng tham khảo trong TCVN 9362:2012, cát mịn ít ẩm ở trạng thái chặt có áp lực tính toán quy ước 400 kPa, trong khi cát bụi no nước, chặt vừa chỉ 100 kPa. Cát rời thì bảng không cho trị số, phải khảo sát và xử lý nền trước khi đặt móng.
Khảo sát nền cát cần đo những gì?
Tối thiểu cần biết chiều dày từng lớp cát, độ chặt theo độ sâu và mực nước ngầm. Độ chặt thường đo bằng thí nghiệm xuyên tiêu chuẩn SPT theo TCVN 9351:2012: dưới 10 búa là cát xốp, từ 10 đến 30 búa là chặt vừa, từ 30 đến 50 búa là chặt.
Nhà lún bao nhiêu thì vượt giới hạn cho phép?
Với nhà khung bê tông cốt thép có tường chèn, TCVN 9362:2012 Bảng 16 cho độ lún lớn nhất 8 cm và lún lệch tương đối 0,001. Nghĩa là hai cột cách nhau 4 m chỉ được lún chênh nhau khoảng 4 mm. Lún lệch mới là thứ làm nứt tường.
Khi nào nhà trên nền cát không cần ép cọc?
Khi khảo sát cho thấy lớp cát chặt vừa trở lên nằm ngay dưới đáy móng, đủ dày, mực nước ngầm không cao và tải trọng nhà nhỏ, kỹ sư thường chọn móng băng hoặc móng bè. Ép cọc tốn thêm tiền và thời gian, chỉ nên làm khi tính toán cho thấy móng nông không đạt sức chịu tải hoặc độ lún.
Đất san lấp bằng cát có xây nhà ngay được không?
Chưa nên nếu chưa lèn chặt. TCVN 9362:2012 mục 11.8 nêu cát rời đắp có thể đầm bằng máy chấn động hoặc lu rung tới độ sâu khoảng 1,5 m; cát no nước đầm rung có nước tới khoảng 6 m. Lớp đắp dày hơn thì cần lớp đệm hoặc móng sâu xuyên qua lớp đắp.
Công ty TNHH Xây dựng Sunhouse — thương hiệu SH Design. Mã số thuế 4500637299, thành lập 04/01/2020, trụ sở 294 Yên Ninh, phường Đông Hải, Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa. Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng hạng III số NIT-00084587, hiệu lực đến 24/9/2034. Hotline và Zalo 0844 987 913. Nội dung chuyên môn về thi công, thiết kế và dự toán nhà ở dân dụng tại Phan Rang và các phường xã thuộc tỉnh Ninh Thuận cũ, nay là tỉnh Khánh Hòa.